Apeldoorn 1923-2008

Na een openbare inschrijving de autobussen van firma T. van Maanen uit Harderwijk. De overeenkomst met de gemeente werd voor 5 jaar afgesloten. De lokale diensten moesten het toen met f. 16.800,-- per jaar. Het aantal lijnen werd met 4 lijnen erbij flink uitgebreid. Tot 1935 heeft de firma T. van Maanen het vervoer verzorgt maar toen de concessie periode afgelopen was, gingen de gebroeders Robart uit Apeldoorn deze diensten voor hun eigen rekening en risico uitvoeren met 10 nieuwe Citroën bussen. De gebroeders Robart hebben deze diensten uitgevoerd tot de oorlog uitbrak, zij waren van Joodse afkomst en moesten onderduiken.

Na de oorlog verzorgde de NV van der Ende´s Autobus-Maatschappij de lokale diensten, die uit de lijnen A, B en C bestonden en de lijnen naar Beekbergen/Loenen, en Hoog Soeren/Radio Kootwijk. Vlak na de oorlog hebben enkele uit Londen afkomstige dubbeldekkers in Apeldoorn rondgereden. Vanwege de hoogte moesten veel bomen langs de weg bijgesnoeid worden.

 
Op 1 november 1952 nam de VAD de busdiensten over. De VAD was in 1923 met de buslijn Nunspeet - Amersfoort. Het bedrijf was in Ermelo gevestigd. In 1953 werd het Sophiaplein in gebruik genomen als busstation. Tot voorheen hadden de stadsbussen altijd de Kerklaan als busstation. Toch had een centrale vertrek- en aankomstplaats dichter bij het station de voorkeur. In 1951 had de VAD al een nieuwe garage annex werkplaats aan de Bouwe landlaan in Apeldoorn geopend, vanwege de vele interlokale lijnen die de VAD toen al bezat. In deze garage was ruimte voor 60 autobussen. Op jaarbasis vervoerde de VAD ongeveer 1.200.000 reizigers met 12 stadsbussen. In 1954 stelde de VAD nieuwe bussen in dienst die een afzonderlijke in- en uitstapdeur hadden. In 1956 verschenen deze ook op de stadslijnen. Deze bussen konden 70 reizigers vervoeren en waren oorzien van een omroepinstallatie. Een enkele reis kostte in 1957 20 cent.

In 1970 werd het hoofdkantoor van de VAD van Ermelo naar Apeldoorn verplaatst. in 1976 vervoerden de stadsbussen 4 miljoen reizigers. Toen waren er al 13 stadslijnen waar 58 chauffeurs en 25 bussen goed voor waren. De lijnen hadden allemaal hun beginpunt aan het Sophiaplein. In 1977 bestonden de VAD-stadsdiensten 25 jaar in Apeldoorn. De bussen reden toen rond met achterop de tekst: `25 jaar VAD in de stad
Op 8 mei 1980 werd de nationale strippenkaart ingevoerd. Met ingang van 1982 kwam er een volledig nieuwe opzet van de lijnen. Hiermee werd ook de letteraanduiding veranderd in cijfers. Elke stadswijk kreeg een aansluiting met het station. Reclame werd vanaf 1985 toegepast op de bussen.
Vanaf 1988 werden nieuwe Volvo bussen in gebruik genomen. Op werkdagen werden er toen 530 ritten gereden, 90 jaar eerder nog maar 32 met de paardentram. In 1994 fuseerde de VAD met een aantal maatschappijen waardoor de naam veranderde in MidNet. Deze heeft tot 1999 het vervoer in Apeldoorn verzorgt en ging toen op in Connexxion.

In de periode van Connexxion zijn veel oude bussen van het straatbeeld verdwenen die vervangen werden door lagevloers bussen. In 2004 verloor Connexxion de openbare aanbesteding van de BBA. De BBA is in 2004 met 28 volledig nieuwe Volvo 7700 lagevloers bussen gekomen die tot op heden in Apeldoorn rijden.

Het stationsgebouw
Het station van Apeldoorn is niet verwant aan een van de standaardstations, maar heeft wel gelijkenis met in die periode gebouwde stations. Het bestaat uit een hoog middengedeelte met twee lagere korte zijvleugels. In 1911 werd er voor het middengedeelte een vestibule geplaatst in een afwijkende stijl. In 1985 kwam er een achteringang bij. In 1977 is het historische interieur gesloopt waarbij ook de Koninklijke Wachtkamer eraan moest geloven.

In verband met een grootschalige opknapbeurt van het stationsplein vanaf 2004 kwam het voortbestaan van het stationsgebouw in het geding. Na vele protesten is uiteindelijk van sloop afgezien. De linker zijvleugel werd gesloopt in verband met de aanleg van de voetgangerstunnel en is later weer opgebouwd. Het middengedeelte werd van binnen vrijwel volledig gestript en is verbouwd tot restaurant.

Spoorlijnen van en naar Apeldoorn
In 1887 kreeg Apeldoorn er lokaalspoorlijnen in drie richtingen bij: de lijn Apeldoorn − Zwolle en de nog bestaande lijnen Apeldoorn − Dieren en Apeldoorn − Deventer kwamen in 1887 in gebruik. Deze drie spoorlijnen waren eigendom van de KNLS (Koninklijke Nederlandsche Lokaal Spoorwegmaatschappij Koning Willem III), maar in exploitatie bij de HSM.

De spoorlijn Apeldoorn − Deventer werd later opgewaardeerd tot hoofdspoorlijn, als verbinding met Twente in plaats van de al eerder bestaande verbinding via Zutphen − Hengelo. De spoorlijn van Amersfoort via Apeldoorn en Deventer naar Twente werd in 1950 geëlektrificeerd.

De lijn naar Hattem werd in 1950 gesloten voor reizigersverkeer en in 1972 voor goederenverkeer, waarna deze werd opgebroken. De lijn naar Dieren werd gesloten in de jaren zeventig. Sinds 1975 is deze lijn in gebruik bij de Veluwse Stoomtrein Maatschappij, die zijn vertrekpunt heeft aan de achterzijde van het station van Apeldoorn. In de jaren zeventig heeft het ernaar uit gezien dat de lijnen Apeldoorn − Zwolle en Apeldoorn − Dieren opnieuw in reizigersdienst zouden komen.

De lijnen zouden stadsgewestelijke spoorlijnen worden zoals toen geopende de Zoetermeer stadslijn. De tweedelige sprinters hadden ook lange tijd koersrollen met Dieren, Apeldoorn etc. Mede doordat de lijnen dan geëlektrificeerd dienden te worden en spoorverlegging bij de Naald en een grote opknapbeurt aan beveiliging en onderhoud noodzakelijk bleken, heeft de NS, en vooral de minister, in 1975 anders doen besluiten. De hoge investeringen waren in tijden van recessie niet op te brengen.

Actuele ontwikkelingen
Apeldoorn is een van de grootste steden van Nederland maar heeft jarenlang slechts één treinstation gehad. Op 10 december 2006 zijn er in Apeldoorn twee voorstadshaltes bijgekomen: Apeldoorn De Maten aan de lijn naar Zutphen, en Apeldoorn Osseveld aan de lijn naar Deventer. Hiertoe is de stoptrein vanuit Almelo doorgetrokken tot aan het hoofdstation van Apeldoorn. Voor deze stoptrein is na meer dan 10 jaar, spoor 1 weer in gebruik genomen voor reizigersverkeer, medio 2006 is het lage perron daarvoor verhoogd en verlengd.

Het station Apeldoorn is opgeknapt en gerestaureerd. Zo is de overkapping verlengd en is in mei 2007 de tunnel geopend waar zowel fietsers als voetgangers die tussen het zuiden en noorden van Apeldoorn willen reizen, gebruik van kunnen maken. De tunnel komt aan de noordzijde uit op een geheel nieuw stationsplein en grenst direct aan een grote ondergrondse fietsenstalling. Aan het historische stationsgebouw is behalve de buitenmuren weinig meer van het oude over. In 2007 zijn er in het gebouw een filiaal van Albert Heijn to go-supermarkten en een La Place-restaurant geopend. Het nieuwe stationsgebied werd op 18 januari 2008 officieel geopend.

Treinen

• 140 Intercity Stettin/Berlijn − Hannover − Osnabrück − Bad Bentheim − Hengelo − Almelo − Deventer − Apeldoorn − Amersfoort − Hilversum − Schiphol/Amsterdam Centraal (4x per dag, waarvan 1x naar Amsterdam Centraal)
• 1500 Intercity Deventer − Apeldoorn − Amersfoort − Utrecht − Gouda − Rotterdam (2x per uur in de spits, beperkte dienst in daluren)
• 1600 Intercity Enschede − Hengelo − Almelo − Deventer − Apeldoorn − Amersfoort − Hilversum − Schiphol (1x per uur)
• 1700 Intercity Enschede − Hengelo − Almelo − Deventer − Apeldoorn − Amersfoort − Den Haag Centraal / Rotterdam Centraal (1x per uur)
• 7000 Stoptrein Enschede − Hengelo − Almelo − Deventer − Apeldoorn Osseveld − Apeldoorn (1x per uur, spits 2x per uur)
• 17800 Stoptrein Apeldoorn − Apeldoorn De Maten − Zutphen (2x per uur)